اسد الله معطوفى

113

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

براساس نوشته‌هاى برخى از متون پهلوى عصر ساسانيان ، وقايع ديگرى هم كه منطبق بر زمان حكومت كمبوجيه بود ، در گرگان اتفاق افتاد . مثلا كيخسرو پسر سياوش به انتقام خون پدر جنگ‌هاى متعددى با تورانيان و سپاه افراسياب داشت كه شرح آن‌ها را ثعالبى ، طبرى و فردوسى هم آورده‌اند . پس از شكست ايرانيان در جنگ اول و كشته شدن سپهسالار بزرگ ايران به همراه 70 تن از سران لشكرى ، كيخسرو 4 سپاه جديد را بياراست و تحت فرماندهى گودرز و برزفره ( فريبرز شاهنامه ) درآورد . اين سپاهيان تورانيان را درهم شكستند ، به همين دليل كيخسرو اصفهان تا گرگان را به گودرز سپرد . 30 به نوشته طبرى : « گشتاسب هم در مدت 15 سال حكمرانى خويش هفت كس را مقام داد كه يكى بكهانند بود كه در دهستان گرگان مقر داشت » . 31 گرگان در عصر داريوش و جانشينانش نام گرگان در كتيبه بيستون ، « وهركان » 32 و به عنوان يكى از ساتراپ‌هاى مهم آن دوران آمده است . 33 در عهد اين پادشاه قيام‌هاى متعددى در قلمرو هخامنشيان برپا گرديد كه خود وى در كتيبه‌اش به آن‌ها اشاره نموده است . يكى از اين قيام‌ها تحت فرماندهى فرورتيش ( فرائورت ) بود كه گروهى از خاندان ماد ، پارت و وهركانه هم به او پيوسته بودند . 34 اما همين وهركانىها ( گرگانىها ) در زمان جانشين داريوش يعنى خشايار ، در لشكركشى به اروپا قسمتى از سپاه هخامنشى را تشكيل داده و نقش مهمى را ايفا كردند . هرودوت به اين مسئله اشاره كرده و نوشته است كه لباس نظامى وهركانىها همچون پارس‌ها بود . 35 بااين‌وجود به نوشته ديودور ( كتاب 11 ، بند 69 ) همين خشايار توسط يك گرگانى بنام اردوان كه رئيس قراولان شاهى بود با همراهى خواجهء شب در خوابگاه بقتل رسيد . 36 پس از خشايار هفت تن ديگر از پادشاهان هخامنشى به قدرت رسيدند . آخرين نفر از اين سلسله داريوش سوم بود كه با حمله اسكندر طى سه جنگ گرانيك ، ايسوس و گوگمل درهم كوبيده شد . به نوشته دو مورخ بزرگ دوران باستان يعنى آريان و ديودور ، در جنگ گرانيك ( 334 م ) سواره نظام گرگانى تحت فرماندهى سپيترادت ( سپهرداد ) نقش فعالى به عهده داشتند . اتفاقا اين فرمانده زوبينى هم به شانه اسكندر زد كه بلافاصله بوسيله نيزه اسكندر كشته شد . در جنگ گوگمل هم باز گرگانىها تحت امر فراتافرن به خوبى درخشيدند كه در تواريخ رومى و يونانى اين مسئله ثبت و ضبط شده است . 37